DHA (Docosahexaenoic acid) là một acid béo không no chuỗi dài thuộc nhóm Omega-3, chiếm tới 15–20% tổng lượng acid béo trong não bộ và 30–40% trong võng mạc. DHA đóng vai trò thiết yếu trong sự hình thành, phát triển và duy trì hoạt động của hệ thần kinh trung ương, đặc biệt trong giai đoạn 1000 ngày đầu đời – thời kỳ “vàng” của sự phát triển trí não trẻ.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và FAO (2008), phụ nữ mang thai và cho con bú nên bổ sung ít nhất 200 mg DHA mỗi ngày, và trẻ nhỏ cần được cung cấp DHA qua sữa mẹ hoặc nguồn dinh dưỡng phù hợp để đảm bảo phát triển trí tuệ và thị giác tối ưu.
1. DHA và sự phát triển não bộ trẻ
1.1. Cấu trúc và chức năng não bộ
Não bộ trẻ tăng kích thước nhanh chóng trong 2 năm đầu đời – đạt khoảng 80–90% thể tích não người trưởng thành. DHA là thành phần cấu tạo chủ yếu của chất xám (gray matter), giúp hình thành màng tế bào thần kinh, hỗ trợ dẫn truyền xung động và phát triển khớp nối synap.
Một nghiên cứu trên The American Journal of Clinical Nutrition (2013) cho thấy trẻ được bổ sung DHA đầy đủ trong 6 tháng đầu có chỉ số phát triển nhận thức (MDI) cao hơn 7 điểm so với nhóm không được bổ sung.
(AJCN, 2013; 97(6):1139–1147)
1.2. Vai trò trong phát triển thị giác và nhận thức
DHA tập trung nhiều ở võng mạc mắt, tham gia cấu tạo lớp photoreceptor – nơi tiếp nhận ánh sáng và hình ảnh. Thiếu DHA có thể ảnh hưởng đến khả năng nhận biết hình ảnh và phản xạ thị giác của trẻ.
Theo Pediatrics (Carlson SE et al., 2013), trẻ bú mẹ có hàm lượng DHA cao trong sữa có thị lực tốt hơn và khả năng tập trung cao hơn so với trẻ bú sữa công thức thiếu DHA.
(Pediatrics, 131(1): e262–e272)
1.3. Ảnh hưởng lâu dài đến trí tuệ và hành vi
Các nghiên cứu dọc (longitudinal studies) đã chỉ ra mối tương quan giữa mức DHA huyết tương trong giai đoạn sơ sinh và chỉ số IQ, khả năng học tập ở tuổi thiếu niên.
Một nghiên cứu của Helland et al. (2003) tại Na Uy cho thấy trẻ có mẹ được bổ sung DHA khi mang thai đạt IQ trung bình cao hơn 4 điểm ở tuổi 4 so với nhóm chứng.
(Lancet, 2003; 361: 1139–1145)
2. DHA, EPA và sự phối hợp với Omega-6
Bên cạnh DHA, EPA (Eicosapentaenoic acid) – một acid béo Omega-3 khác – giúp điều hòa viêm, cải thiện lưu thông máu não và cân bằng hoạt động thần kinh.
Tuy nhiên, sự cân đối giữa Omega-3 và Omega-6 là yếu tố then chốt: tỷ lệ lý tưởng là 1:3 đến 1:5, nếu quá nhiều Omega-6 (từ dầu đậu nành, dầu hướng dương, thức ăn nhanh) có thể làm giảm hấp thu DHA và tăng nguy cơ viêm mạn tính.
3. Nguồn bổ sung DHA tự nhiên
3.1. Thực phẩm giàu DHA và Omega-3
- Cá béo nước lạnh: cá hồi, cá thu, cá trích, cá mòi.
- Dầu tảo biển (Algal oil) – nguồn DHA tinh khiết, phù hợp cho trẻ nhỏ và mẹ bầu.
- Lòng đỏ trứng, sữa công thức bổ sung DHA, dầu lanh, quả óc chó.
3.2. Lưu ý khi bổ sung
- DHA trong cá biển dễ bị oxy hóa, nên chọn sản phẩm có chứng nhận tinh khiết (IFOS, GOED).
- Đối với trẻ nhỏ, nguồn DHA từ tảo biển an toàn và không chứa kim loại nặng.
- Không nên tự ý dùng viên dầu cá liều cao cho trẻ nếu không có chỉ định bác sĩ.
4. Vai trò của DHA trong thai kỳ và giai đoạn bú mẹ
- Tam cá nguyệt thứ 3 là giai đoạn não thai nhi tăng trưởng mạnh, cần nhiều DHA nhất.
- Thiếu DHA trong thai kỳ liên quan đến nguy cơ sinh non, nhẹ cân và chậm phát triển thần kinh.
- Sau sinh, DHA được chuyển tiếp qua sữa mẹ, giúp trẻ phát triển trí não, thị giác và khả năng học hỏi.
Một nghiên cứu của Makrides et al. (2010, JAMA) trên hơn 2.300 phụ nữ cho thấy bổ sung 800 mg DHA/ngày khi mang thai giúp giảm 40% nguy cơ sinh non sớm (<34 tuần) và tăng khả năng phát triển nhận thức ở trẻ 18 tháng tuổi.
5. Gợi ý cho cha mẹ
- Đảm bảo mẹ bầu và mẹ cho con bú bổ sung 200–300 mg DHA mỗi ngày.
- Trẻ 6 tháng – 2 tuổi cần 100–200 mg DHA/ngày, có thể từ sữa công thức, thực phẩm bổ sung hoặc dầu tảo biển.
- Kết hợp Omega-3 và choline, lutein, sắt, kẽm để hỗ trợ toàn diện cho não bộ.
DHA và Omega-3 là nền tảng dinh dưỡng thiết yếu cho sự phát triển trí não, thị giác và khả năng học tập của trẻ.
Việc bổ sung đúng thời điểm – đặc biệt trong 1000 ngày đầu đời – sẽ giúp trẻ có nền tảng nhận thức, cảm xúc và thể chất vững chắc.
Cha mẹ cần quan tâm đến nguồn gốc DHA tinh khiết, liều lượng phù hợp và sự cân bằng dinh dưỡng tổng thể để đạt hiệu quả tối ưu.
#DHA #Omega3 #phattriennaobo #1000ngaydaudoi #dinhduongtreem #dinhduongmebau #Sunlife #songkhoesongtron #dinhduongtoandien #chamsocnaobo